बिहानीको पहिलो किरण राराको नीलो पानीमाथि पर्दा तालले अनुहार ऐनामा हेर्छ । वरिपरिका सल्लाका रुखहरूबाट बिस्तारै झर्ने चिसो हावा, टाढा देखिने हिमाली डाँडाहरू र तालको शान्त सतहभित्र लुकेका अनगिन्ती कथाहरू मुगु आफैँमा एउटा खुला किताब जस्तो लाग्छ । तर यो किताबका सबै पाना सुन्दर छैनन ।
कतै भोक छ, कतै अभाव कतै सडकको प्रतीक्षा छ, कतै वर्षौँदेखि विकासको आशामा बसेका गाउँ छन् भने कतै प्रकृतिले दिएको अनुपम सौन्दर्य छ । यही विरोधाभास बीच कर्णालीको कथा लेखिरहेने ब्यक्ति हुन राजबहादुर शाही ।

उनको हातमा कलम छ, काँधमा क्यामेरा छ र आँखामा आफ्नो भूगोललाई नजिकबाट हेर्ने दृष्टि। उनका लागि पत्रकारिता केवल समाचार लेख्ने काम होइन; यो त आफ्नै माटोको आवाजलाई संसार सम्म पु¥याउने एउटा निरन्तर यात्रा हो ।

मुगुको विकट भूगोलमा हुर्किनु आफैमा एउटा संघर्षको कथा हो। उकालो–ओरालो, भीर–पहरा, हिउँ र चिसो, सीमित यातायात र संञ्चारका कठिनाई बीच यहाँको उनको जीवन अघि बढ्छ ।

यही परिवेशमा हुर्किएका शाहीले बाल्यकालदेखि नै आफ्नो वरिपरिका दृश्य र मानिसहरूलाई फरक आँखाले हेर्न थाले।
गाउँमा घटेका घटनाहरू, मानिसका दुःख–सुख र प्रकृतिका असाधारण दृश्यहरूले उनको मनमा प्रश्न जन्माइरहे—यी कथा बाहिरी संसारसम्म कसरी पुग्लान त्यही प्रश्न क्रमशः उनको कर्मको बाटो बन्यो।

समाचार खोज्न कहिले घण्टौँ हिँड्नुपथ्र्यो, कहिले कठिन भूगोल पार गर्नुपथ्र्यो। तर प्रत्येक कठिनाइसँगै उनको पत्रकारिताको दृष्टि अझ फराकिलो हुँदै गयो । उनका लागि मुगु केवल एउटा समाचारको ठाउँ थिएन। यो उनको कथा थियो, उनको समाज थियो र उनको आफ्नै जीवनको भूगोल थियो।

कर्णालीबारे लेख्दा प्रायः गरिबी, विकटता, खाद्यान्न अभाव र विकासको पछौटेपनका तस्बिरहरू अगाडि आउँछन्। शाहीको पत्रकारिताले भने कर्णालीको अर्को अनुहार पनि देखाउँछ। उनको दृष्टिमा मुगु केवल अभावको भूगोल होइन । रारा छ—आकाशको नीलोपन आफैँभित्र समेटेर बसेको । छायानाथ छ—आस्था र विश्वासको केन्द्र बनेर उभिएको। पुख्र्यौली गाउँहरू छन जहाँ देउडाका लयसँगै मानिसहरू आफ्ना दुःख बिर्सन खोज्छन ।

त्यसैले उनका रिपोर्टहरूमा एकातिर सडकको अभावले थलिएका मानिसहरूको पीडा भेटिन्छ भने अर्कोतिर त्यही भूगोलको प्राकृतिक सौन्दर्यले पाठकलाई रोकिरहन्छ ।
यही उनको पत्रकारिताको कलात्मक पक्ष हो—उनी समस्याभित्र पनि मानिस खोज्छन् र मानिसभित्र पनि कथा । जब कर्णालीको आवाज राष्ट्रिय संञ्चार माध्यममा पुग्यो । दुर्गम भूगोलबाट राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा रिपोर्टिङ गर्नु आफैँमा चुनौतीपूर्ण काम हो।
सञ्चारका साधन सहज नभएका समयहरूमा समाचार पठाउनु आफैँमा अर्को संघर्ष थियो। बिजुलीको अभाव, कमजोर फोन नेटवर्क र अस्थिर इन्टरनेटबीच समाचार तयार पार्नु र पठाउनु सामान्य काम थिएन । तर पत्रकारका लागि समाचारको समयसीमा भूगोलले रोक्दैन।

सोलार प्यानलबाट ल्यापटप चार्ज गर्नुपर्ने अवस्था होस् वा नेटवर्क खोज्दै डाँडाको टुप्पोसम्म पुग्नुपर्ने बाध्यता—यी कठिनाइहरू उनको यात्राका सहयात्री बने ।

कहिलेकाहीँ समाचारको एउटा लाइन पठाउन पनि धेरै घण्टाको संघर्ष आवश्यक पथ्र्यो। तर त्यही संघर्षले मुगुका स्थानीय आवाजलाई राष्ट्रिय सञ्चारको मूलधारसम्म पु¥याउँदै गयो। शाहीको पत्रकारिता शब्दमा मात्र सीमित छैन। उनको क्यामेराले पनि कर्णालीको कथा बोल्छ।

राराको पानीले मौसम अनुसार बदल्ने रङ, सल्लाका रुखमा जमेको हिउँ, बिहानको सुनौलो प्रकाशमा चम्किएको ताल—यी दृश्यहरूमा उनले कर्णालीको प्राकृतिक सौन्दर्यलाई कैद गरेका छन्। तर क्यामेराको लेन्स केवल सुन्दर दृश्यतर्फ मात्र फर्किँदैन। डोकोमा दाउरा बोकेर हिँडिरहेका वृद्धहरूको थकान देखिन्छन विद्यालयतर्फ कापी–कलम बोकेर हिँडिरहेका बालबालिकाको सपना घुमिरहेका हुन्छन ।
एउटै फ्रेममा कहिलेकाहीँ राराको अनुपम सौन्दर्य र मुगुको कठोर जीवन सँगै देखिन्छ। त्यसैले उनका तस्बिरहरू केवल तस्बिर होइन ती दृश्यका रूपमा लेखिएका रिपोर्ट हुन ।
मुगुमा पत्रकारिता गर्नु भनेको केवल घटनास्थल पुग्नु होइन; कहिलेकाहीँ घटनास्थल सम्म पुग्ने बाटो आफैँ एउटा चुनौती हुन्छ । पहिरोले बाटो बन्द गरेको हुन सक्छ। हिउँले बाटो छोपेको हुन सक्छ। नदी–नाला उर्लिएका हुन सक्छन्।

विपद्का बेला गाउँसम्म पुगेर घटनाको वास्तविकता बुझ्नु, मानिसहरूको अवस्था हेर्नु र त्यसलाई बाहिरी संसारसम्म पु¥याउनु उनको पत्रकारिताको निरन्तर हिस्सा बनेको थियो

समाजमा देखिएका बेथिति, भ्रष्टाचार र कुरीतिका विषय उठाउँदा पत्रकारले सामना गर्नुपर्ने दबाब र जोखिम पनि कम हुँदैन। त्यस्ता परिस्थितिमा तथ्य, प्रमाण र निष्पक्षतालाई आधार बनाउनु नै उनको पत्रकारिताको मूल बाटो रह्यो।

कुनै पत्रकारको प्रभाव उसले लेखेका समाचारमा मात्र मापन हुँदैन। उसले पछाडि छाडेको पुस्ताले पनि त्यसको अर्थ बताउँछ।

मुगुमा पत्रकारिता र फोटोग्राफीप्रति आकर्षित नयाँ पुस्ताका लागि शाहीको यात्रा एउटा उदाहरण बनेको छ। दुर्गम ठाउँमा बसेर पनि प्रभावशाली पत्रकारिता गर्न सकिन्छ भन्ने आत्मविश्वास उनले धेरै युवामा जगाएका छन् ।
पत्रकारिता र फोटोग्राफीका सीपहरू सिकाउने, स्थानीय युवालाई आफ्नै समाजका कथा लेख्न प्रेरित गर्ने र गाउँका आवाजलाई आफैँ अभिव्यक्त गर्न प्रोत्साहित गर्ने कामले उनको यात्रालाई व्यक्तिगत उपलब्धि भन्दा बाहिर पु¥याउँछ।
यो एउटा पत्रकारको यात्रा मात्र होइन; स्थानीय आवाजलाई स्थानीय हातबाटै अभिव्यक्त गराउने अभ्यास पनि हो। राराको पानीमा देखिने एउटा अनुहार साँझ पर्दै जाँदा राराको पानीको रङ फेरिन्छ।

बिहानको नीलोपनमा सुनौलो छाया मिसिन्छ। वरिपरिका डाँडाहरू तालको सतहमा प्रतिबिम्बित हुन्छन्। हावा अझ चिसो हुन्छ। प्रकृति विस्तारै मौनतातर्फ फर्किन्छ। तर कर्णालीका कथा त्यतिबेला पनि रोकिँदैनन्। कुनै गाउँमा बिरामी मानिस उपचारको प्रतीक्षामा होला। कुनै परिवार भोलिको खाद्यान्न बारे सोचिरहेको होला। कुनै विद्यार्थी आफ्नो सपनाको बाटो खोजिरहेको होला। अनि कुनै कुनामा देउडाको लयसँगै जीवन फेरि मुस्कुराइरहेको होला। यिनै अनेकौँ आवाजको बीचमा राजबहादुर शाहीको कलम चलिरहन्छ।

उनको क्यामेरा कहिले राराको नीलो पानीमा पुग्छ, कहिले गाउँको धुलाम्मे बाटोमा। कहिले प्रकृतिको सौन्दर्य टिप्छ, कहिले मानिसको आँखाभित्र लुकेको पीडा।

सायद यही उनको पत्रकारिताको सबैभन्दा ठूलो विशेषता हो—कर्णालीलाई टाढाबाट हेरेर होइन, कर्णालीकै माटोमा उभिएर लेख्नु।

रारा केवल एउटा ताल होइन। मुगु केवल एउटा दुर्गम जिल्ला होइन। कर्णाली केवल अभावको कथा पनि होइन।

यी सबैभित्र मानिस छन्, सपना छन्, संघर्ष छन् र सम्भावनाहरू छन्। ती कथाहरूलाई शब्द र तस्बिरमा समेट्दै राजबहादुर शाहीले आफ्नो यात्रालाई निरन्तरता दिइरहेका छन ।